CHỐN TỔ BỔ ĐÀ
Ở Bắc Giang có 2 chùa được gọi là chùa tổ. Đó là chùa Vĩnh Nghiêm, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng và chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên. Chùa tổ cũng là chốn tổ, nơi ấy thờ các vị tổ sư của một thiền phái lớn, là chỗ đi về tu tập đào luyện của tăng ni các đời, các vị hoà thượng cao đạo trụ trì giảng kinh sách và quảng bá đạo Phật. Chốn tổ cũng được gọi là chốn sơn môn của mọi dòng thiền.
Chùa Vĩnh Nghiêm là một trong những chốn tổ của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Dòng thiền này do Trúc Lâm Đại đầu đã giác hoàng điều ngự Trần Nhân Tông sáng lập và làm chủ thiền phái.
Chùa Bổ Đà cũng là một chốn tổ lớn ở Bắc Giang, nhưng là một trong những chốn tổ của thiền phái Lâm Tế.
Theo sách bản đồ tu Phật do Thành hội Phật giáo TP Hồ Chí Minh ấn hành năm 1990, cho biết: phái Lâm Tế do ngài Nguyên Triều khai sáng tại Trung Việt. Ngài họ Tạ, quê ở Quảng Châu, đi buôn sang Việt Nam lập chùa Thập tháp Di Đà ở Bình Định, mở đường truyền dạy ở đó, về sau lại mở trường, lập chùa ở Hà Trung, rồi lên Huế lập chùa Quốc âm truyền đạo, được chúa Nguyễn ban sắc trụ trì ở chùa Hà Trung. Năm Bảo Thái thứ 10 (1729) nhà Lê, ngài tịnh ở chùa Hà Trung.
Thiền phái Lâm Tế truyền rộng và có ảnh hưởng ra Bắc. Từ đầu thế kỷ 18 chùa Bổ Đà  là một trong những chi nhánh của thiền phái này ở phía Bắc.
Chùa Bổ Đà được xây dựng ở núi Tiên Lát từ thời Lê Trung Hưng  (TK18). Khu chùa này có hai chùa chính, là chùa Quan âm (chùa Cao) và chùa Tứ Ân. Toàn khu toạ lạc nơi núi cao cảnh đẹp, thoáng mát. Chùa Quan Âm là một ngôi chùa cổ, chỉ thờ duy nhất Phật Quan thế âm Bồ tát. Còn ngôi chùa Tứ Ân là ngôi chùa xây dựng sau, thờ nhiều Phật theo phái Đại Thừa. Cùng với sự thờ Phật, ở đây còn có cả yếu tố tín ngưỡng dân gian, đó là sự thờ phụng Đức Thạch Linh thần tướng, là một nhân vật của huyền thoại thời mở đất, mở nước của dân tộc Việt Nam.
Chùa Tứ Ân là khu chùa có nhiều công trình lớn nhỏ khác nhau, như: tiền đường, tam bảo, tiền tế, nhà tổ, trai đường, tăng phòng... Trong tiền đường tam bảo và nhà tổ có hệ thống tượng Phật là những tác phẩm nghệ thuật có giá trị.
Tại ngôi nhà tổ, hiện còn đôi câu đối, cho biết chốn tổ này theo về thiền phái Lâm Tế như sau:
* Hải thượng Hoa đường phạm uyển thụ Đà thiên chi đức trạch
* Hà Trung Bình  Vọng Ngô môn quan Bổ xứ tri ân.
Có nghĩa là:
Trên biển cả cây hoa Phạn nở đầy hoa là ân đức của vùng đất Phật. Họ Ngô ở Bình Vọng - Hà Trung đem lại ân sâu rạng rỡ cho xứ Bổ Đà.
Kể từ thế kỷ 18 trở về sau, chùa Bổ Đà  luôn là một sơn môn đào tạo tăng ni khắp vùng Kinh Bắc. Trong quá trình truyền giáo, thiền phái này đã chịu ảnh hưởng của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Vì thế, ở nơi nhà tổ sau này cũng có ban thờ tam tổ của thiền phái Trúc Lâm.
Do là chốn tổ, nên hàng năm các tăng ni trong vùng đều về chùa Bổ Đà kết hạ, tu tập đạo Phật. Để phục vụ việc học tập cho tăng ni, chùa Bổ Đà đã có ván khắc in kinh sách, nay được coi là vốn di sản quý của chùa.
Trong chốn tổ Bổ Đà còn có một khu vườn tháp lớn. Tất cả có 97 ngọn tháp lớn nhỏ. Các tháp này là nơi yên nghỉ tăng ni các đời đã từng tu tập tại đây. Chốn ấy cũng được coi là cõi niết bàn cực lạc của những ai tu hành đạo Phật.
Chùa Bổ Đà - cái tên có ý nghĩa từ Buttđa có nghĩa là Phật, tọa lạc tại núi Tiên Lát nên cũng để tên cho núi là núi Bổ Đà. Vì thế núi Bổ Đà cũng là núi Bụt, núi Phật. Thiên nhiên và công trình tín ngưỡng tôn giáo hòa vào nhau, làm cho nơi đây trở thành danh lam thắng cảnh của Kinh Bắc xưa và của Bắc Giang ngày nay. Ở nơi danh lam thắng cảnh đó, các yếu tố văn hóa dân gian diễn ra trong năm, làm cho vùng đất này ngày càng trở nên cuốn hút lòng người. Hội chùa Bổ Đà được tổ chức từ ngày 15 đến 17 tháng 2 âm lịch, là ngày hội thu hút thập nam, tín nữ xứ Bắc về lễ tổ và du xuân trẩy hội.
Những năm gần đây, được sự quan tâm của nhà nước, chùa Bổ Đà đã được trùng tu, tôn tạo và trở thành địa điểm du